Materiały na rękojeść – czyli temat rzeka.

Materiałów, jakie możemy wykorzystać na stworzenie rękojeści jest naprawdę sporo. Postaram się opisać po krótce najczęściej przez Was wybierane. Materiały te możemy podzielić na naturalne, syntetyczne i hybrydy, które są połączeniem jednych i drugich.

Rozwiązaniem tej sytuacji jest proces zwany stabilizacją. Wysuszony kawałek drewna wkłada się do pojemnika z żywicą epoksydową, następnie całość umieszcza się w komorze próżniowej na kilka godzin w celu przesączenia drewna żywicą na wskroś. Ostatnim etapem jest utwardzanie żywicy w piekarniku w temperaturze około 200 C. Tak spreparowany kawałek drewna staje się hybrydą pomiędzy materiałem naturalnym i sztucznym. Wygląda jak zwykły kawałek drewna, natomiast staje się bardziej odporny na warunki atmosferyczne, jest łatwiejszy w obróbce mechanicznej lub ręcznej. W ten sam sposób stabilizuje się np. szyszki, kości mamuta i inne materiały pochodzenia naturalnego. Zdecydowanym minusem takiego rozwiązania jest cena, która w porównaniu ze zwykłym drewnem jest kilka razy wyższa. Do stabilizacji można używać różnokolorowych barwników, które miesza się z żywicami epoksydowymi. To w połączeniu z czeczotami różnych gatunków drzew daje piękne, nieprzewidywalne i niepowtarzalne efekty.

Najbardziej popularnym wyborem jaki przychodzi mi do głowy jest drewno. Niby nic skomplikowanego jednak drewno pracuje. Zdarzało mi się, że nawet dobrze wysuszone drewno egzotyczne (które jest bardziej oleiste i strukturalnie zbite niż nasze rodzime gatunki), kupione w sklepie dla knifemakerów już po jakimś czasie po przyklejeniu i wyprofilowaniu rękojeści minimalnie się kurczyło. Zostawiając wyczuwalną pod palcem różnicę w wysokości pomiędzy samymi okładkami a pinami i tangiem. Dzieje się tak ze względu na poziom wilgotności powietrza. Suche powietrze powoduje kurczenie się drewna.

Obok drewna najczęstszym naturalnym materiałem jaki wykorzystuje się na całe rękojeści noży, lub wstawki w połączeniu np. z drewnem jest poroże kub kości różnych zwierząt. Bardzo ciekawy materiał ze względu na różne i niepowtarzalne tekstury. Wydziela specyficzny zapach w trakcie obróbki maszynowej (wiercenie i szlifowanie). W porożu najbardziej problematyczna jest „gąbka” która znajduje się we wnętrzu. Można ją powierzchownie utwardzić klejem cyjano akrylowym lub usunąć gąbkę np. wiertarką i powstałą dziurę zalać epoxydem. Często stosowane w nożownictwie są wstawki wykonane ze stabilizowanych zębów i kłów mamuta.

W nożownictwie równie często wykorzystuje się materiały syntetyczne. Przybliżę Wam moim zdaniem najpopularniejsze z nich.

• Micarta – jest to laminat stworzony najczęściej z arkuszy różnych materiałów układanych warstwowo i przesączonych żywicą epoksydową. Najczęściej spotykaną micartą jest Canvas Micarta produkowana w USA, występuje w kolorze czarnym, brązowym i oliwkowo zielonym. Micartę można oczywiście wyprodukować samemu np. z jeansu, materiału mundurowego czy nawet z gazet. Tu w zasadzie ogranicza nas jedynie wyobraźnia.
• G10 – Jest to również laminat na bazie żywicy epoksydowej, jednak w tym przypadku używa się włókien szklanych. Jest to materiał bardzo odporny na uszkodzenia mechaniczne. Całkowicie odporny na nasiąkanie wodą, posiada dobrą odporność na wysokie temperatury. Występuje w różnych grubościach, przez co cienkie arkusze (1-2mm) wykorzystywane są jako ozdobne przekładki pomiędzy tangiem noża a okładzinami. Można też nimi oddzielać różne materiały z których wykonana jest rękojeść. Grubsze arkusze (6-8mm) z powodzeniem mogą pełnić rolę okładzin. G10 występuje również w formie bloczków przez co można jest wykorzystywać do budowy rękojeści noży typu hiden tang. Materiał ten występuje w wielu kolorach.
• Juma – Jeśli chcemy aby rękojeść naszego noża miała jakąś ciekawą teksturę jak np. łuska węża czy karbon z pomocą przychodzi nam Juma. Jest to kolejny materiał oparty na żywicach. Bardzo dobrze poddaje się skrawaniu, jest bardzo twarda, nie chłonie wody i jest odporna na oleje, smary, zasady i słabe kwasy. Dodatkową zaletą jest możliwość formowania po kontakcie z wrzącą wodą. Niewątpliwie bardzo ciekawy materiał pod kontem wizualnym. Minusem jest cena, koszt bloczka o wymiarach 50x50x150mm to około 200 zł.

Tak jak wspominałem na samym początku, materiałów z których można wykonać rękojeść noża jest naprawdę sporo, oprócz wspomnianych wyżej często wykorzystuje się bloczki Raffir, okładki Dymonwood czy włókno węglowe. Oczywiście wszystkie te materiały a także np. metale kolorowe jak brąz, alpaka, mosiądz, miedź czy stal nierdzewna można ze sobą dowolnie łączyć. Możemy wykonać rękojeść noża typu hien tang z połączenia np. drewna stabilizowanego, przekładki z alpaki, zębu mamuta i bolstera wykonanego z brązu. Wszelka dowolność.

Bolstery, piny, przelotki i inne świecidełka.

Mowa tu głównie o metalach kolorowych, ale nie tylko. Wykorzystuje się także włókno węglowe, G10 czy połączenie metali kolorowych z kolorowymi żywicami w formie pinów mozaikowych i obrazkowych.

Wspominałem o pinach mozaikowych, jest to nic innego jak mała mozaika wykonana z różnej średnicy rurek i wałków np. mosiężnych włożonych jedne w drugie i zalanych żywicą epoksydową często w kontrastującym kolorze. Występują też bardziej skomplikowane piny obrazkowe. Przykładem takich pinów są prace Alexeya Balatskiego, które w prosty sposób pomogą nam spersonalizować rękojeść naszego noża.

Płaskowniki, blachy, wałki i rurki. W tych wszystkich formach metale kolorowe i stal nierdzewną wykorzystuje się do produkcji nożowej „biżuterii”. Możemy tu wyróżnić: miedź, mosiądz, alpakę i brąz. Wszystkie te metale z czasem zachodzą patyną, głównie w kontakcie z potem z naszych rąk. Dla niektórych jest to zjawisko pożądane, gdyż nadaje efekt postarzenia. Wszystkie te metale można z powodzeniem czernić przy użyciu środków chemicznych stosowanych na zimno. Stal nierdzewna jest najbardziej odporna na przyjmowanie dodatkowych efektów wizualnych. Jest też z tych wszystkich metali najbardziej odporna na szlifowanie.

Lanyard.

Jest to rodzaj breloka przewleczonego przez rurkę umiejscowioną najczęściej na końcu rękojeści. Ułatwia nam wyciąganie noża z pochewki. W dłuższych formach służy jako zabezpieczenie noża przed całkowitym wypadnięciem z ręki np. podczas rąbania.

Lanyardy najczęściej wykonuje się z Paracordu  – wytrzymałej linki spadochronowej występującej w wielu wzorach i kolorach lub rzemienia ze skóry naturalnej który możemy zabarwić np. w kolorze pochewki.

Nieodłączną częścią lanyardu jest koralik zrobiony najczęściej z takich samych materiałów jak rękojeść, nabój pistoletowy lub gotowe koraliki, które możemy kupić.

Materiały na pochewki.

Głównie skóra naturalna, ale nie tylko. Dzisiejsza technologia pozwala nam na formowanie materiałów sztucznych w zaciszu własnego domu czy warsztatu.

Skóra naturalna – to materiał ponadczasowy w rzemieślnictwie znany od zawsze. Ja używam skóry bydlęcej garbowanej roślinnie. Występuje w różnych grubościach, ale na pochewki najlepiej sprawdza się 3,0 – 3,5mm. Można na niej tłoczyć różne wzory, farbować barwnikami na bazie wody lub spirytusu, łączyć ze skórami egzotycznymi lub futrami.Poszczególne elementy zszywa się ze sobą woskowanymi nićmi. Można ją formować na mokro dzięki czemu dopasowuje się do kształtu noża.

Skóra naturalna jest zdecydowanie bardziej eleganckim materiałem niż np. Kydex. Jednak nie jest tak odporna na warunki atmosferyczne w szczególności wilgoć i uszkodzenia mechaniczne. Właściwości wodoodporne skóry można podnosić różnego rodzaju preparatami do skór.

Kydex, Holstex i Boltaron – wszystkie te materiały są do siebie bardzo podobne, różnią się głównie teksturą. Kydex to głównie materiał występujący w jednolitych kolorach (choć są dostępne np. kamuflaże i inne grafiki). Jest matowy i posiada chropowatą teksturę. Holstex natomiast ma teksturę przypominającą włókno węglowe.

Wszystkie te materiały są termoplastyczne. To znaczy, że nagrzane do temperatury około 150 C stają się plastyczne. W pomiędzy dwa miękkie kawałki kydexu wkłada się nóż i całość umieszcza w specjalnej prasie która po ściśnięciu nada przyszłej pochewce kształt noża. Tak uformowany kydex docina się na wymiar i spina metalowymi oczkami, które występują w różnych kolorach. Do tak przygotowanej pochewki instaluje się zawiesie do pasa w formie Tekloków lub taśm polipropylenowych.

Ogromną zaletą tych materiałów jest odporność na chemikalia i uszkodzenia mechaniczne. Minusem jest brak odporności na wysokie temperatury. Pochewka zostawiona w bliskiej okolicy np. ogniska z całą pewnością się zdeformuje.

Wszystkie te materiały występują w różnych grubościach co ma wpływ na ilość i dokładność szczegółów które odcisną się od noża w trakcie formowania. Oczywiście cieńsze arkusze oddadzą więcej detali.

Opisałem tu najbardziej popularne materiały z jakich korzysta się w nożownictwie. Jest ich o wiele więcej jednak chciałem się skupić na materiałach z których sam korzystam i mam doświadczenie z ich obróbką. Oczywiście tak już pisałem wcześniej ich dobór jest całkowicie dowolny i uzależniony od naszego pomysłu na nóż. Jednak unikalne właściwości poszczególnych surowców, powodują, że są one traktowane jako lepszy wybór ponad innymi.

Artykuł ten służy jedynie jako podstawowa baza wiedzy dla osób które nigdy wcześniej nie zamawiały noża custom’owego. Jeśli masz dodatkowe pytania, lub coś jest dla Ciebie niezrozumiałe zapraszam do kontaktu. Chętnie wszystko wyjaśnię.